Malaysia Memupuk “Kebolehan Memilih Bahasa”

“Mama, sekarang saya cakap dalam bahasa Inggeris”

Baru-baru ini, ketika anak sulung saya Hikari (7 tahun) dan anak lelaki sulung Zen (5 tahun) bermain di ruang tamu. Mereka sedang membina sesuatu dengan blok sambil berbual dalam bahasa Inggeris secara semula jadi. Namun, tiba-tiba Hikari bertukar dan berkata, “Mama, saya terangkan dalam bahasa Jepun ya.”

Saya terkejut dengan pertukaran yang begitu lancar dan terus bertanya, “Sekarang, awak fikir dalam bahasa Inggeris atau Jepun?” Hikari menjawab dengan ringkas, “Saya tak fikir pun. Saya cuma tentukan bila nak cakap.”

Perasaan “cuma tentukan bila nak cakap” inilah yang saya rasakan setiap hari sebagai kebolehan yang dikuasai secara semula jadi oleh kanak-kanak yang bersekolah di sekolah antarabangsa di Malaysia.

Persekitaran yang Memupuk “Suis” Bahasa

Sudah 3.5 tahun kami tinggal di Pulau Pinang. Di sekolah Hikari dan Zen, perbualan semasa waktu rehat pun pada asasnya dalam bahasa Inggeris, apatah lagi semasa kelas. Namun, saya sering melihat rakan-rakan berbual dalam bahasa Kantonis atau Mandarin jika mereka berbangsa Cina, dan dalam bahasa Melayu jika mereka berbangsa Melayu.

Pada suatu hari, Hikari berkata, “Di sekolah, peraturannya cakap dalam bahasa Inggeris, tapi waktu rehat, saya dan kawan-kawan cakap dalam bahasa rahsia.” “Bahasa rahsia” itu ialah bahasa Inggeris yang dicampur dengan perkataan Melayu, atau ucapan dalam bahasa Kantonis. Kanak-kanak berlatih memilih bahasa mengikut lawan bicara mereka semasa bermain.

Ini adalah proses kognitif yang jauh lebih kompleks daripada yang kita bayangkan. Kajian sains otak juga menunjukkan bahawa kanak-kanak yang menukar bahasa secara rutin lebih cenderung untuk mengembangkan fungsi eksekutif (perancangan dan kawalan perhatian). Apabila Hikari berkata “Saya tak fikir pun,” itu adalah bukti bahawa proses itu telah menjadi tidak sedar.

“Memilih Bahasa” Melatih Pemikiran

Jika dibesarkan di Jepun, mungkin urutannya adalah “berfikir dalam bahasa Jepun, kemudian menterjemah ke bahasa Inggeris jika perlu.” Namun, kanak-kanak yang bersekolah di sekolah antarabangsa di Malaysia akan menentukan “bahasa mana yang hendak digunakan” terlebih dahulu mengikut situasi sebelum mula bercakap.

Contohnya, ketika Zen bermain di taman. Jika jiran berbangsa Melayu bertanya “Apa khabar?”, dia akan menjawab “Khabar baik” dalam bahasa Melayu dengan serta-merta. Sejurus selepas itu, dia akan bercakap dalam bahasa Jepun dengan rakan ibu Jepun yang berada di taman yang sama, “Eh, tengok, tengok!” Kepantasan pertukaran ini bukan sekadar kebolehan berbahasa, tetapi “kebolehan menilai situasi” itu sendiri.

Saya yakin kebolehan ini pasti berguna dalam apa jua bidang yang diceburi pada masa hadapan. Dalam perniagaan, individu yang dapat membaca situasi dan budaya lawan bicara serta memilih kata-kata dengan tepat adalah sangat berharga.

Apa yang Ibu Bapa Boleh Lakukan

Namun, sebagai ibu bapa, ada juga kebimbangan. Terutamanya dalam mengekalkan bahasa Jepun. Di rumah kami, pada asasnya kami menggunakan bahasa Jepun. Namun, jika Hikari dan Zen mula bercakap dalam bahasa Inggeris, kami tidak memaksa mereka untuk kembali ke bahasa Jepun.

Yang penting ialah tidak memberi tekanan bahawa “mesti dalam bahasa Jepun.” Bahasa adalah alat komunikasi. Saya rasa menyediakan persekitaran di mana kanak-kanak boleh memilih bahasa yang paling selesa untuk mereka bercakap pada masa itu akan menggalakkan perkembangan bahasa secara keseluruhan.

Kami juga mempertimbangkan untuk menghantar mereka ke sekolah tambahan bahasa Jepun, tetapi buat masa ini, kami rasa cukup dengan membaca buku bergambar Jepun pada hujung minggu atau menonton rancangan TV Jepun bersama-sama. Daripada memaksa “waktu bahasa Jepun,” meningkatkan peluang untuk terdedah kepada bahasa Jepun dalam perbualan semula jadi nampaknya tidak membebankan kanak-kanak.

“Kepekaan Bahasa” yang Hanya Tumbuh di Pulau Pinang

Di Malaysia, Pulau Pinang terutamanya kaya dengan persekitaran pelbagai bahasa. Di pulau ini yang didiami oleh masyarakat Cina, Melayu, India, dan keluarga ekspatriat termasuk Jepun, adalah perkara biasa untuk mendengar 3 hingga 4 bahasa di bandar. Kanak-kanak bukan sahaja di sekolah, tetapi dalam kehidupan seharian, sentiasa memilih “bahasa mana yang hendak digunakan.”

Contohnya, ketika memesan di pusat makanan. Jika pekerja itu berbangsa Cina, “Kopi, please” dalam bahasa Cina, jika berbangsa Melayu, “Kopi, please” dalam bahasa Inggeris. Hikari kini sudah boleh menilai bahasa mana yang boleh digunakan berdasarkan rupa dan suasana lawan bicara.

“Kebolehan memilih bahasa” ini bukan sahaja kemahiran bahasa, tetapi juga memupuk sikap ingin memahami orang lain dan proaktif dalam komunikasi. Kelebihan pendidikan di luar negara bukan sahaja pada yuran dan kurikulum. Saya rasa nilai terbesarnya ialah dapat memperoleh “kemahiran hidup” yang tidak kelihatan ini secara semula jadi.

(Kadar pertukaran pada 7 Mei 2026: 1 MYR = 39.79 JPY)